Ontdek {{ entry.title }}
Waar niemand ooit een visum nodig heeft gehad
Spitsbergen- home
- bestemmingen
- Spitsbergen
Spitsbergen: tussen ijsberen en de middernachtzon
Drie keer gesticht, drie keer verlaten.
In juni 1596 voer de Nederlander Willem Barentsz tegen een kust vol grillige pieken en doopte die Spitsbergen. Het jaar daarna stierf hij in een open sloep op de terugweg naar huis, hij zag zijn eigen ontdekking nooit meer terug. Enkele decennia later verrees op Amsterdamøya het walvisstation Smeerenburg, waar elke zomer honderden mannen traan kookten uit walvisspek. Latere verhalen maakten er een bruisende poolstad van met een eigen bakker en kerk, archeologen vonden daar later weinig van terug: waarschijnlijk was het nooit meer dan een seizoensgebonden basis die leegliep zodra de walvissen op waren. Drie eeuwen later kwam een Amerikaanse zakenman, John Munro Longyear, voor de steenkool en gaf de hoofdplaats zonder blikken of blozen zijn eigen naam. En op nog geen dagreis daarvandaan bouwden de Sovjets met Pyramiden een modeldorp met zwembad en cultuurhuis, dat ze in 1998 van de ene op de andere dag achterlieten. Er staat er nog een piano, midden in een akkoord gestopt, en een borstbeeld van Lenin dat al bijna dertig jaar naar een gletsjer kijkt.
Nergens gelden precies dezelfde regels.
Een verdrag uit 1920 bepaalt dat burgers van zowat zestig landen zich hier mogen vestigen, werken of een zaak starten zonder ooit een visum aan te vragen, iets wat op geen enkele andere plek ter wereld geldt. Diezelfde kou zorgt voor eigenaardigheden waar geen enkel verdrag iets aan verandert. Longyearbyen heeft geen volwaardig ziekenhuis, waardoor wie er ernstig ziek wordt of op sterven ligt per vliegtuig naar het Noorse vasteland wordt gebracht, en zwangere vrouwen reizen ruim op tijd terug om er niet te moeten bevallen. Het kerkhof aanvaardt sinds 1950 al geen nieuwe begrafenissen meer, nadat bleek dat lichamen door de permafrost nauwelijks ontbonden, onderzoekers haalden er decennia later nog bruikbare sporen van het griepvirus van 1918 uit. En wie een hotel, winkel of kantoor binnenstapt, doet dat in kousenvoeten: schoenen blijven bij de deur, een gewoonte die dateert uit de tijd dat kolengruis en modder anders overal mee naar binnen kwamen.
- munteenheid Noorse kroon
- tijdszone UTC +2
- taal Noors
Dieren en licht volgen hier hun eigen regels.
Sinds het begin van de jaren zeventig is de ijsbeer op Svalbard een volledig beschermde soort, na eeuwen waarin er om zijn vel werd gejaagd. Vandaag delen ongeveer drieduizend ijsberen de Barentszee-regio tussen Svalbard en het Russische Frans Jozefland, meer dan de tweeduizend vijfhonderd tot drieduizend mensen die hier wonen. Wie de bebouwde kom verlaat, moet wettelijk een geweer bij zich hebben en minstens driehonderd meter afstand houden, een regel die serieus wordt genomen: in augustus 2026 kreeg een bootbemanning nog een boete van meer dan vijfduizend dollar omdat ze een slapende beer per ongeluk met de misthoorn hadden gewekt. Op het land zelf groeit geen enkele boom, de permafrost en de kou laten niet meer toe dan mos en kniehoge dwergwilgjes. En het licht volgt zijn eigen wetten: van half november tot eind januari komt de zon wekenlang niet op, van april tot augustus gaat ze net zo lang niet meer onder.
